Wanneer is er sprake van een onbeheerde nalatenschap?

Wat is een onbeheerde nalatenschap?

Van een onbeheerde nalatenschap is sprake wanneer niemand het beheer van een erfenis op zich neemt. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer:

• er geen erfgenamen zijn, bv. wanneer iemand overlijdt zonder familie en zonder testament,
• alle erfgenamen de nalatenschap verwerpen, bv. omdat er meer schulden dan bezittingen zijn,
• erfgenamen of legatarissen (personen die via een testament een bepaald deel of een specifiek goed ontvangen) zich niet tijdig aanmelden om hun rechten uit te oefenen.

Kortom, er is niemand die juridisch verantwoordelijkheid opneemt voor de bezittingen én de schulden van de overledene.

Zonder tussenkomst kan zo’n situatie vastlopen. Rekeningen blijven onbetaald, goederen verliezen mogelijk waarde en schuldeisers blijven in onzekerheid over de verdere afhandeling.

Hoe verloopt de procedure van een onbeheerde nalatenschap?

Wanneer een nalatenschap onbeheerd blijft, kan de Rechtbank van eerste aanleg een curator aanstellen: de curator van de onbeheerde nalatenschap. Zo’n curator is een neutrale bewindvoerder die het beheer en de afhandeling van de nalatenschap op zich neemt.

Een curator kan worden aangesteld op verzoek van de erfgenamen, schuldeisers, andere belanghebbenden of het Openbaar Ministerie. De aanvrager moet wél aantonen dat er inspanningen zijn geleverd om eventuele erfgenamen op te sporen.

Wat doet de curator concreet?

De curator heeft verschillende taken:

• erfgenamen opsporen,
• een boedelbeschrijving (inventaris) opmaken,
• de nalatenschap beheren (bijvoorbeeld een huurcontract opzeggen),
• de nalatenschap vereffenen: bezittingen verzamelen en indien nodig verkopen om schulden te betalen.

Schulden worden betaald volgens een wettelijke rangorde. Eerst komen kosten van de nalatenschapsafhandeling, daarna de schulden met zekerheden (zoals een hypotheek) en pas daarna de overige schulden.

Wat betekent dit voor de betrokkenen?

Voor erfgenamen

Erfgenamen staan voor een belangrijke keuze: aanvaarden of verwerpen. Zodra een erfgenaam officieel wordt aangesproken om zijn keuze kenbaar te maken, voorziet de wet in duidelijke termijnen:

3 maanden om een boedelbeschrijving te laten opmaken
gevolgd door 40 dagen beraadtermijn om te beslissen of men de nalatenschap aanvaardt (zuiver of onder voorrecht van boedelbeschrijving) ofwel verwerpt

Bij twijfel over mogelijke schulden kan een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving bescherming bieden. Daarbij aanvaardt men de nalatenschap enkel voor zover er voldoende middelen zijn om de schulden te betalen. Het privévermogen blijft dus beschermd.

Belangrijk is dat erfgenamen in principe tot 30 jaar hebben om hun erfkeuze uit te oefenen. Zelfs wanneer de Staat intussen tussenkomt, kan een erfgenaam binnen die termijn nog zijn rechten laten gelden, mits bewijs van verwantschap en de nodige attesten. Te lang wachten of zonder juridisch advies handelen kan echter belangrijke gevolgen hebben.

Voor de schuldeisers 

Ook schuldeisers kunnen niet afwachten. Wanneer niemand initiatief neemt, kunnen zij zelf de aanstelling van een curator vragen bij de rechtbank. Doen zij dat niet, dan riskeren zij dat:

• goederen in waarde dalen (bijvoorbeeld een leegstaande woning)
• administratie verloren gaat
• hun vordering uiteindelijk (gedeeltelijk) onbetaald blijft

Tijdig optreden is dus essentieel om hun rechten te beschermen.

Wat als er geen erfgenamen zijn?

Wanneer er effectief geen erfgenamen bestaan, kan de nalatenschap uiteindelijk toekomen aan de Belgische Staat. In dat geval zal de FOD Financiën aan de rechtbank een voorlopige inbezitstelling vragen.

Na verschillende publicaties in het Belgisch Staatsblad en aanplakkingen bij de rechtbank, kan een definitieve inbezitstelling volgen. De nalatenschap wordt vervolgens vereffend:

• bankrekeningen worden afgesloten
• roerende goederen worden verkocht via Fin Shop
• onroerende goederen via Finimmoweb
• er wordt een eindverslag opgesteld met overzicht van inkomsten en uitgaven

De Staat eist enkel financieel interessante nalatenschappen op. Negatieve of zeer beperkte nalatenschappen blijven vaak onbeheerd, tenzij schuldeisers zelf verdere stappen ondernemen.

Praktische tips bij een onbeheerde nalatenschap

Word je geconfronteerd met een mogelijk onbeheerde nalatenschap? Dan zijn dit enkele concrete aandachtspunten:

• Ga tijdig na of je erfgenaam bent en welke keuze je wil maken.
• Overweeg bij twijfel een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving.
• Verzamel zo snel mogelijk alle relevante documenten (bankgegevens, leningen, eigendomstitels, schulden).
• Ben jij schuldeiser? Wacht niet af en overweeg een verzoek tot aanstelling van een curator.
• Laat je tijdig juridisch adviseren om fouten met blijvende gevolgen te vermijden.

Twijfel je of er sprake is van een onbeheerde nalatenschap in jouw dossier? Of wens je te weten welke stappen je best onderneemt als erfgenaam of schuldeiser? Onze experten staan voor je klaar. Contacteer ons via https://www.benijts.be/contact/.